Herinneringen aan Berlicum.
Korte verhalen door Narus van Balkum
copyrights sedert 1998
E-mail de auteur

Sterappels / De laatste haan / Dat wordt schillen eten / Een zij gerookt spek / Doedelen / Rijstebrij voor mij / Tassen zonder oor / Mijn nieuw missieprentje / Niet zaniken, jij!


Rijstebrij voor mij
"Maar dan wel met een gewone lepel"
copyrights sedert 1998

Berlicum, Beekveld, 1952. "Schooiers" werden ze door ons kinderen genoemd. We bekeken hen met grote argwaan. Die sjofel geklede mensen die bij onze boerderij aanklopten voor een maaltijd. Ze weigerden steevast het dampende bord aan de keukentafel te nuttigen. Ze voelden zich buiten beter op hun gemak, gehurkt zittend tegen de achtergevel met het bord op de knien. In ons grote boerengezin werd niet op een mond meer of minder gekeken.

Op de "bewaarschool" mochten de extra brave jongetjes van zuster Donatio soms voor priestertje spelen. Vooraan in de klas, met een echt kazuifeltje, een altaartje, een kelkje en belletjes. Extra brave meisjes, die tekenen van jaloersheid vertoonden, werden terechtgewezen. Zij kregen een uitleg die ik niet begreep. Ondertussen verhaalde zuster Donatio over de hemel. Rijstebrij werd er gegeten, met veel bruine suiker en met gouden lepels. Zo veel je maar wilde.

Om twaalf uur liep ik de twee kilometer naar huis. In versnelde pas nu. "Wanneer er een auto aan komt, van de weg af h!", zo gold het advies van mijn vader. Er speelde nu nog wat anders. Rijstebrij met bruine suiker. Dat was voor mij d lekkernij bij uitstek. Maar dan wel met een gewone lepel. Want we hadden er thuis een met goudkleurige plekken en die gaf een zurig ijzeren bijsmaak. Op onze verjaardag, mochten we ons lievelingsgerecht noemen. Het gaf geen garantie, maar toch… Met rijstebrij, speciaal voor mij, voelde ik me pas cht jarig. Ik was niet jarig die dag, maar daags tevoren was thuis wel rijstebrij toebereid.

Het diepe bord, waarin achtereenvolgens de soep en de aardappelen hadden plaats gehad, werd zorgvuldig schoongelikt. Want niets was zo verpestend dan zilte aardappelkruimels tussen het lekkers dat komen ging. Een grote schaal met koele stijve rijstebrij kwam uit de kelder. Op mijn bord moest de bruine suiker korte tijd op de brij inwerken. De half opgeloste suiker gaf een honing-achtige smaak. En dus won ik tijd door te vertellen dat dit nu in de hemel werd gegeten en begon pas aan mijn portie toen de suiker donkerbruine stroperige sliertjes begon te vormen. Het kan aan de verse volvette boerenmelk hebben gelegen of aan de hemelse associaties van zuster Donatio, maar nooit smaakte rijstebrij zo romig en de suiker zo honing-achtig als toen die dag. Er bleef nog een kwart in de schaal over. Volgegeten vroeg ik mijn moeder dit te bewaren tot na school. Dat zou ze.

Om vier uur opnieuw versneld naar huis. Aan de achtergevel liep ik een gehurkte schooier voorbij. Een nonchalante groet: "Heuj". Met ongeloof keek ik om naar de grote schaal op zijn knien, de bruine suiker, de lepel in zijn rechterhand, zijn vergenoegd gezicht. Binnen welden tranen op. Een protest richting mijn moeder: "Het was mij beloofd". Aan het aanrecht, haar rug naar mij toe, klinkt het bijna bits: "Schooiers moeten ook eten!" Even stil. Besef treedt in de plaats van mijn tranen en van mijn kleutertijd. Over haar schouder voegt ze wat vriendelijker toe: "En ze komen ook in de hemel".

Narus van Balkum
E-mail de auteur: klik hier

Andere herinneringen aan Berlicum
Sterappels / De laatste haan / Dat wordt schillen eten / Een zij gerookt spek / Doedelen / Rijstebrij voor mij / Tassen zonder oor / Mijn nieuw missieprentje
/ Niet zaniken, jij!


Tassen zonder oor
"Tien kinderen, dat begrijpt u"
copyrights sedert 1998

Berlicum, Beekveld, jaren vijftig. "Tassen" zo heetten de drinkkopjes bij ons thuis. Ze hadden zo'n standaard blauwe opdruk en waren onder net zo breed als boven. Die vielen in het gekrioel van een groot gezin niet zo gauw om, vanwege hun grote draagvlak en geringe hoogte. Met hun afgebroken oor of stukjes van de bovenrand waren ze bestemd voor het dagelijks gebruik. De ongeschonden tassen werden met bijpassende schoteltjes zorgvuldig bewaard in een aparte kast. Die waren gereserveerd voor de visite tot ze ook een oor of scherf verloren. De drukte aan tafel en "helpende" kinderhanden bij de afwas maakten dat menig kopje spoedig degradeerde tot een gewone tas. Daarna was hun levensverwachting nog slechts gering. De kokosmat reikte niet tot aan het aanrecht.

Een man van rond de dertig klopt op de keukendeur. Welgekleed. Of mevrouw even tijd heeft voor een demonstratie? Hij zet zich aan tafel en met een weids gebaar haalt hij een fel rood kopje uit een koffertje en zet het midden op tafel. Echt onbreekbaar, mevrouw! Mijn moeder straalt ongeloof. "Mag ik mevrouw?" Nonchalant gooit hij het kopje in de lucht. "Plok, plok", stuitert het ding op de tegelvoer naast de mat. Verbazing bij mijn moeder. "Wat ze kosten? Nou mevrouw, twee keer een normaal kopje, mr ze gaan nit stuk. Vertwijfeling: "Jongen, roep ons Pap eens!".

Mijn vader was ondertussen hoorbaar thuisgekomen met de platte wagen en was net begonnen met het lossen van de bierbostel* die hij bij Hein den Brouwer had opgehaald. Het spul rook zurig en bierachtig, maar ergens toch ook wel weer lekker. Onze koeien waren er dol op. De geur bleef wel eventjes in je kleren hangen.
"Dag meneer", zegt de man, die heel even zijn neusvleugels spert en een vragend gezicht trekt. "Kijk, onbreekbaar". Na een sierlijke boog stuitert weer het kopje, plok, plok. De man staat op en gaat er met een voet op staan. Met een snelle beweging haalt hij zijn voet weg. Plok, het kopje neemt zijn oude vorm weer aan. "Ja, dat is waar, ze zijn wat duurder, maar ze gaan cht nit stuk, meneer". "Is dat nou plustik?", vraagt mijn vader met een toonloze en de klemtoon op "iek". "Ja plstik, meneer", met iets teveel nadruk op de "". Een blik van instemming tussen mijn ouders. "Goed doe er ons maar twaalf. Tien kinderen, dat begrijpt u". Er werd afgerekend met versleten guldens van vaal-bruin papier en de man vertrok met een afvragend snufje toen hij mijn vader passeerde.

Rood, blauw, geel, groen, paars. En allemaal met een oor. We dronken meteen wat pompwater en beproefden de onbreekbaarheid. Plok, plok. Ze hadden geen gewicht, maar dronken goed en bleven heel. Ik koos een groene. Om zes uur zag de tafel er feestelijk uit met al die gekleurde kopjes. De hete thee, de koffie en de warme melk smaakten wel een beetje solution-achtig. Maar de gekleurde stemming overheerste. Eerst maar eens goed in hete soda. Na een week hete thee en hete soda waren de kommetjes weliswaar wat fletser en hun binnenkant wat grauw, maar ze hadden nog steeds hun oor n hun solution-smaakje.

"Doe maar gewone tassen" geeft mijn vader zich gewonnen bij het aanschuiven aan tafel. Mijn moeder plukt opgelucht een voor een de plastic kopjes van tafel en laat ze in een kartonnen doos vallen. "Voor de ranja, als er iets te doen is" rechtvaardigt ze alsnog de koop onder behoud van de feestelijke stemming. "Of de zandbak", oppert mijn binnenkort jarige broertje en scoort een knipoog van mijn vader. (De wegwerpmaatschappij bestond nog niet).

* Bierbostel bestaat uit de onopgeloste bestanddelen die van de gemoute gerst overblijven na het bierbrouwproces. In ons gezin werd bierbostel "buistel of buisel" genoemd.

Narus van Balkum
E-mail de auteur: klik hier

Andere herinneringen aan Berlicum
Sterappels /
De laatste haan / Dat wordt schillen eten / Een zij gerookt spek / Doedelen / Rijstebrij voor mij / Tassen onder oor / Mijn nieuw missieprentje


extra trefwoorden: historie, historisch, Kuijpers, geschiedenis, kleuterschool, nonnen, 1949, 1950, 1951, 1953, 1954, zigeuner, zigeuners, bedelen, bedeling, voedsel, voeding, verhalen, armoede, ondervoeding, melk, opvoeding, educatie, katholiek, geloof, religie, sociaal, sociale, wederopbouw, eten, gezondheid, woonwagen, woonwagenbewoners, boer, boeren, tijdsbeeld, vertelling, klooster, JMJ, basisschool, onderwijs, onderwijzer, onderwijzeres, maaltijd, maaltijden, wederopbouw, voedselhulp, op de bon, regio, Hertogenbosch, Den Dungen, Middelrode, Michielsgestel, Meierij, Brabant, Noord-Brabant, de Aa, de Run, distributie, bierbrouwer, Godschalkx, dorp, dorpen, dorps, bedelen, bedelaar, marskramer, bedelarij, Hoogstraat, gezinsleven, armoe, armoede, maatschappelijk, maatschappij, geloof
Sponsor: Atelier voor Duurzaamheid door (kleding)reparatie van o.a. bruidskleding en wiegen